Meest gestelde vragen en antwoorden

Hoeveel mensen zijn er die moeite hebben met lezen en schrijven?
Nederland telt ongeveer 1,5 miljoen mensen die moeite hebben met lezen en schrijven. Een deel hiervan (250.000) is vrijwel geheel ‘ongeletterd.’ Het zijn mensen die niet of nauwelijks kunnen lezen en schrijven. Voor het grootste deel gaat het om ‘laaggeletterden’: deze mensen hebben wel leren lezen, schrijven en rekenen, maar hun vaardigheden zijn ontoereikend om in het dagelijkse leven of in een werksituatie goed te kunnen functioneren. In tegenstelling tot wat vaak gedacht wordt, is het merendeel van deze mensen in Nederland geboren (er zijn naar schatting 1 miljoen autochtone en 500.000 allochtone laaggeletterden). Volgens gegevens van de OESO is 6% van de werkende beroepsbevolking laaggeletterd. Bij de jongeren tussen de 16 en 24 jaar ligt dit aandeel rond 7%. Uit recent onderzoek van CINOP (2005) (http://www.cinop.nl) blijkt dat 20% van de jongeren op niveau 1 en 2 van het MBO laaggeletterd is.

Waarom is laaggeletterdheid een probleem voor de samenleving?
Onze samenleving ontwikkelt zich in een hoog tempo en dat stelt steeds hogere eisen aan de mensen, die deel willen nemen aan die samenleving. In onze kenniseconomie neemt het aandeel van laaggeschoolde banen af en het aandeel van banen met een service- en communicatiecomponent toe. Dat brengt een groot aantal mensen met geringe lees- en schrijfvaardigheden in moeilijkheden: zij lopen het risico geen deel meer te kunnen nemen aan het arbeidsproces. Deze ontwikkeling kan zeer nadelige gevolgen hebben, zowel maatschappelijk – mensen raken afhankelijk van anderen en soms in een sociaal isolement –, als economisch – men is niet meer productief en raakt aangewezen op een uitkering. Het is dan ook zowel uit sociaal als economisch perspectief noodzakelijk dat laaggeletterden een tweede kans krijgen om alsnog de benodigde vaardigheden aan te leren. Daarnaast is het van belang dat laaggeletterdheid voorkomen wordt, door kwalitatief goed onderwijs waarbij het aanleren van basisvaardigheden geïntegreerd is.

Wat is de oorzaak van het probleem?
Oorzaken verschillen per individu, er is niet een specifieke oorzaak aan te wijzen. Onderzoek toont aan dat de volgende mensen kwetsbaar zijn:

Mensen met algemene leer- en gedragsproblemen, zoals concentratiestoornissen en een tekort aan discipline, of met specifieke lees- en schrijfproblemen, zoals taalzwakte en dyslexie.
Mensen met een taalachterstand omdat thuis dialect wordt gesproken of een buitenlandse taal (bijvoorbeeld 2e en 3e generatie immigranten).
Mensen die opgroeien in een “taalarme” omgeving zonder boeken, kranten en tijdschriften en die niet gestimuleerd worden om te lezen en te schrijven.
Mensen met groot schoolverzuim en weinig opleiding (bijvoorbeeld vanwege ziekte, lichamelijke handicap, spijbelen, voortijdig schoolverlaten of een reizend bestaan).
Mensen die op school onvoldoende aandacht en begeleiding kregen.
Mensen bij wie de vaardigheden zijn weggezakt. Bij lezen, schrijven en rekenen geldt het motto “use it or loose it”. Als je deze vaardigheden niet onderhoudt, raak je ze kwijt.

Daarnaast is het zo dat mensen die niet of slecht kunnen lezen en schrijven zich hier vaak voor schamen en het verborgen houden. Dit draagt bij aan de instandhouding van het probleem.

Wat betekent het als iemand laaggeletterd is?
Mensen uit de doelgroep hebben ons verteld dat ze moeite hebben met activiteiten zoals:

het opzoeken van vertrektijden van de trein;
het lezen van ondertitels op een televisiescherm;
het voorlezen van hun kinderen en het helpen bij huiswerk;
het invullen van een huursubsidieformulier;
het lezen van recepten op een verpakking of uit een kookboek.

Overigens kan deze groep zich in het dagelijkse leven meestal goed redden: zij hebben vaak een uitstekend geheugen en een groot voorstellingsvermogen waardoor zij voor routinehandelingen niet op geschreven tekst aangewezen zijn.

Wat kan ik er zelf aan doen?
Het belangrijkste is dat het onderwerp uit de taboesfeer komt en de mogelijke oplossingen brede bekendheid krijgen. U kunt daaraan bijdragen door het onderwerp te bespreken in uw privé- en werkomgeving. Een theatervoorstelling van LEESMIJ kan u daarbij helpen. Het Forumtheater LEESMIJ heeft drie voorstellingen over analfabetisme en laaggeletterdheid, zowel voor laaggeletterden zelf als voor doorverwijsinstanties. Het publiek wordt betrokken bij de voorstellingen. Voor meer informatie kunt u terecht op www.leesmij.org.

Wanneer u mensen kent die moeite hebben met lezen en schrijven dan kunt u hen motiveren om een cursus te gaan volgen. Hiervoor kunt u hen doorverwijzen naar de landelijke bellijn 0800 – 023 4444, waar men direct wordt doorverwezen naar een opleiding in de omgeving. Wanneer u zelf nog meer informatie zoekt of vragen heeft, kunt u terecht op www.alfabetisering.nl of www.mediatheek.bibliotheek.nl.